Czym jest przedszkole integracyjne i czym różni się od zwykłego?
Definicja przedszkola integracyjnego
Przedszkole integracyjne to placówka, w której w jednej grupie bawią się i uczą zarówno dzieci rozwijające się typowo, jak i dzieci z różnymi potrzebami rozwojowymi – m.in. z niepełnosprawnością ruchową, intelektualną, ze spektrum autyzmu, z afazją, z zaburzeniami słuchu, wzroku czy z opóźnieniem mowy. Podstawowa idea jest prosta: wspólna codzienność, różne możliwości, jedno środowisko wychowawcze.
W przedszkolu integracyjnym grupy są mniejsze niż w standardowej placówce, a oprócz nauczyciela wychowania przedszkolnego pracują tam także pedagodzy specjalni, terapeuci (np. logopedzi, psycholodzy, fizjoterapeuci, terapeuci SI). Dzięki temu można łączyć codzienne aktywności przedszkolne z indywidualnym wsparciem terapeutycznym.
Podstawowe założenia integracji przedszkolnej
W przedszkolu integracyjnym kluczowe są trzy założenia:
Wspólna grupa – dzieci o zróżnicowanych potrzebach są razem, a nie w oddzielnych klasach.
Dostosowanie środowiska – program, materiały, przestrzeń i tempo pracy są modyfikowane tak, by każde dziecko miało realną szansę uczestniczyć w życiu grupy.
Dwukierunkowa korzyść – dzieci z trudnościami uczą się w naturalnym środowisku rówieśniczym, a dzieci rozwijające się typowo uczą się empatii, współpracy i akceptacji różnic.
Integracja nie polega na tym, że „dzieci z orzeczeniem są w rogu sali z panią terapeutką”. Chodzi o to, by większość dnia spędzały razem – podczas swobodnej zabawy, zajęć plastycznych, rytmiki, spacerów i wspólnych uroczystości. Indywidualne zajęcia terapeutyczne są ważne, ale nie zastępują relacji z rówieśnikami.
Przedszkole integracyjne a ogólnodostępne i specjalne – podstawowe różnice
Rozważając zapis do przedszkola integracyjnego, wielu rodziców porównuje tę opcję z przedszkolem ogólnodostępnym i specjalnym. Pomaga w tym proste zestawienie.
Rodzaj placówki
Skład grupy
Kadra
Główne cele
Przedszkole ogólnodostępne
Przeważnie dzieci rozwijające się typowo, pojedyncze dzieci z trudnościami
Nauczyciel wychowania przedszkolnego, czasem specjaliści „z zewnątrz”
Edukacja i opieka bez systemowego wsparcia terapeutycznego
Przedszkole integracyjne
Grupa mieszana: dzieci typowo rozwijające się i dzieci z różnymi niepełnosprawnościami
Nauczyciel + pedagog specjalny + terapeuci na miejscu
Wspólna edukacja przy jednoczesnym dostosowaniu do indywidualnych potrzeb
Przedszkole specjalne
Głównie dzieci z podobnym rodzajem i poziomem niepełnosprawności
Specjalistyczna kadra, wysoki wymiar terapii
Intensywne wsparcie terapeutyczne, często w małych grupach
Nie ma jednej „lepszej” opcji dla wszystkich. Dla części dzieci kluczowa okazuje się struktura i intensywna terapia w przedszkolu specjalnym, dla innych – naturalne środowisko rówieśnicze i codzienna nauka funkcjonowania w grupie, którą oferuje przedszkole integracyjne.
Źródło: Pexels | Autor: Yan Krukau
Dla kogo jest przedszkole integracyjne?
Typowe dzieci – czy to dobry wybór także dla nich?
Przedszkole integracyjne nie jest „tylko dla dzieci z orzeczeniem”. Zapisują się tam również rodzice dzieci, które nie mają zdiagnozowanych trudności. Dlaczego?
Dzieci od początku uczą się, że świat jest różnorodny – ktoś chodzący o kulach, ktoś mówiący inaczej, ktoś unikający kontaktu wzrokowego jest częścią tej samej grupy.
Rozwijają kompetencje społeczne: pomoc, współpraca, cierpliwość, umiejętność dostosowania się do tempa innych.
Często mają lepszy dostęp do dodatkowych aktywności terapeutycznych „przy okazji” (np. przesiewowe badania logopedyczne, obserwacja psychologa).
W praktyce rodzic dziecka bez orzeczenia może zyskać środowisko, w którym nauczyciele mają doświadczenie w pracy z bardzo różnymi profilami rozwoju, przez co szybciej wyłapują pierwsze drobne trudności i reagują, jeszcze zanim problem się nasili.
Dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego
Przedszkole integracyjne to częsty wybór rodziców dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Dotyczy to m.in. dzieci:
ze spektrum autyzmu (w tym z Zespołem Aspergera),
z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim lub umiarkowanym, jeśli prognoza funkcjonalna na to pozwala,
z niepełnosprawnością ruchową, także poruszających się na wózkach,
z zaburzeniami słuchu lub wzroku,
z afazją lub poważnymi zaburzeniami mowy,
z chorobami przewlekłymi, które wymagają uwzględnienia w organizacji dnia (np. cukrzyca, padaczka).
Dla takiego dziecka integracja oznacza, że ma ono dostęp do bogatego środowiska rówieśniczego – obserwuje innych, uczy się naśladowania, przeżywa wspólne rytuały (urodziny, bale, przedstawienia), a jednocześnie ma formalnie zabezpieczone wsparcie w postaci IPET-u (indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego) oraz konkretnego wymiaru zajęć specjalistycznych.
Dzieci „pomiędzy” – nie zawsze z rozpoznaniem, ale z trudnościami
Część rodziców trafia do przedszkola integracyjnego z dzieckiem, które nie ma orzeczenia, ale:
jest w trakcie diagnozy (np. podejrzenie ASD, ADHD, opóźnienia mowy),
ma zalecenia z poradni psychologiczno-pedagogicznej bez orzeczenia,
prezentuje trudne zachowania (silne wybuchy złości, nadwrażliwości sensoryczne),
przeszło wcześniejsze doświadczenia medyczne czy traumatyczne.
W takich sytuacjach przedszkole integracyjne bywa bezpiecznym środowiskiem przejściowym. Dziecko jest w grupie rówieśniczej, ale zespół specjalistów przygląda się jego funkcjonowaniu na co dzień. Dzięki temu diagnoza (jeżeli jest potrzebna) jest oparta nie tylko na wizytach w gabinecie, lecz także na obserwacjach w naturalnym środowisku.
Kiedy integracja może nie być najlepszą opcją?
Są sytuacje, w których przedszkole integracyjne – mimo wielu plusów – nie jest optymalnym wyborem. Dotyczy to m.in. dzieci, które:
mają bardzo głęboką niepełnosprawność intelektualną i wymagają ciągłej, indywidualnej opieki,
mają tak silne zachowania trudne (autoagresja, poważna agresja wobec innych), że zagrażają bezpieczeństwu grupy,
źle znoszą bodźce grupowe (hałas, ruch, częste zmiany aktywności) mimo prób adaptacji i wsparcia terapeutycznego,
wymagają bardzo specjalistycznych procedur medycznych w ciągu dnia, które trudno bezpiecznie zorganizować w warunkach przedszkola integracyjnego.
W takich przypadkach często przedszkole specjalne oferuje bardziej dopasowane warunki: mniejsze grupy, więcej personelu przy jednym dziecku, wyspecjalizowaną infrastrukturę. Czasem wybiera się też model mieszany: dziecko kilka dni lub godzin w tygodniu spędza w ośrodku terapeutycznym, a pozostały czas – w integracyjnej grupie przedszkolnej.
Źródło: Pexels | Autor: Pavel Danilyuk
Jak działa przedszkole integracyjne na co dzień?
Struktura grup i liczebność dzieci
Najczęściej grupa integracyjna liczy od 15 do 20 dzieci, z czego 3–5 to dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Dokładne liczby zależą od przepisów, rodzaju niepełnosprawności i regulaminu konkretnej placówki, ale ogólna zasada jest taka, że grupy są mniejsze niż w przedszkolach ogólnodostępnych.
W praktyce pozwala to:
zorganizować przestrzeń tak, aby każde dziecko miało swoje miejsce i mogło się swobodnie poruszać,
lepiej rozłożyć uwagę dorosłych między wszystkie dzieci,
ciszej i spokojniej prowadzić zajęcia – mniejsza grupa to zwykle mniej bodźców.
Kadra – kto pracuje w przedszkolu integracyjnym?
Standardem jest obecność co najmniej dwóch nauczycieli na grupie, z których jeden ma przygotowanie z zakresu pedagogiki specjalnej. W wielu placówkach w ciągu dnia pojawiają się dodatkowo:
pedagog specjalny (np. oligofrenopedagog, tyflopedagog, surdopedagog),
terapeuta integracji sensorycznej,
fizjoterapeuta lub rehabilitant.
Kluczowe jest to, że specjaliści nie są „oderwani” od życia grupy. Często obserwują dzieci podczas zwykłych aktywności, włączają elementy terapii w zabawę grupową, konsultują się na bieżąco z wychowawcami. Dziecko nie „znika” z grupy na godzinę i nie wraca z innego świata – terapia jest częścią jego dnia.
Plan dnia w grupie integracyjnej
Ramowy rozkład dnia w przedszkolu integracyjnym jest zbliżony do tego w przedszkolu ogólnodostępnym. Zwykle obejmuje:
poranne schodzenie się dzieci i czas na swobodną zabawę,
zajęcia dydaktyczne w małych lub większych grupach,
posiłki, higienę, odpoczynek,
wyjścia na plac zabaw lub spacery,
popołudniową zabawę i zajęcia dodatkowe.
Różnica polega na tym, że tempo, sposób organizacji i forma zadań są elastyczne. Nauczyciel stosuje np. krótsze segmenty aktywności, wprowadza więcej przerw ruchowych, proponuje zadania w różnym stopniu trudności. Dzięki temu dziecko, które potrzebuje częstszych przerw lub wolniejszego tempa, ma taką możliwość, nie wykluczając się jednocześnie z grupy.
Indywidualizacja wymagań i metod pracy
W przedszkolu integracyjnym to samo zadanie może wyglądać inaczej dla kilku dzieci przy jednym stoliku. Przykład: grupa tworzy rysunek jesiennego drzewa.
Jedno dziecko rysuje samodzielnie liście różnymi kolorami.
Drugie odrysowuje liście według szablonu.
Trzecie przykleja gotowe elementy wycięte przez nauczyciela.
Czwarte dotyka fakturowych liści i tylko wybiera odpowiednie kolory.
Cel wychowawczy – zanurzenie w temacie jesieni, trening małej motoryki, rozwijanie mowy – jest wspólny, ale droga do niego jest różna. Dziecko nie jest zmuszane do zadań, które są ponad jego możliwości, lecz dostaje takie, które podtrzymują motywację, a jednocześnie lekko je „rozciągają” rozwojowo.
Źródło: Pexels | Autor: Pavel Danilyuk
Wsparcie specjalistyczne i współpraca z rodzicami
IPET, WOPFU i inne dokumenty a rzeczywistość
Dla dzieci z orzeczeniem zespół specjalistów przygotowuje indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPET). To dokument, który określa:
mocne strony dziecka i trudności wymagające wsparcia,
cele edukacyjne i terapeutyczne na najbliższy okres,
formy pomocy i rodzaje zajęć specjalistycznych,
zakres dostosowań w codziennym funkcjonowaniu (np. modyfikacja zadań, struktura dnia).
Równolegle tworzy się WOPFU (wielospecjalistyczną ocenę poziomu funkcjonowania), czyli opis, jak dziecko radzi sobie w różnych obszarach. Brzmi formalnie, ale w praktyce to „mapa” pokazująca, gdzie aktualnie dziecko jest i w którą stronę warto iść dalej. Rodzice powinni mieć możliwość zapoznania się z tymi dokumentami i wnoszenia swoich uwag.
Rodzaje zajęć terapeutycznych dostępnych w przedszkolu integracyjnym
W zależności od placówki i orzeczenia dziecka, mogą to być m.in.:
zajęcia logopedyczne – ćwiczenia mowy, komunikacji alternatywnej, rozumienia języka,
zajęcia z psychologiem – wsparcie emocjonalne, trening umiejętności społecznych, praca nad samoregulacją,
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czym różni się przedszkole integracyjne od zwykłego przedszkola?
W przedszkolu integracyjnym w jednej grupie przebywają dzieci rozwijające się typowo oraz dzieci z różnymi niepełnosprawnościami i trudnościami rozwojowymi. Grupy są zwykle mniejsze niż w przedszkolu ogólnodostępnym, co pozwala lepiej zadbać o potrzeby każdego dziecka.
W takiej placówce oprócz nauczyciela wychowania przedszkolnego pracuje pedagog specjalny oraz różni terapeuci (np. psycholog, logopeda, fizjoterapeuta). Dzięki temu codzienne aktywności można łączyć z indywidualnym wsparciem terapeutycznym, a program, materiały i tempo pracy są dostosowywane do możliwości poszczególnych dzieci.
Dla kogo jest przedszkole integracyjne i czy przyjmowane są dzieci bez orzeczenia?
Przedszkole integracyjne jest przeznaczone zarówno dla dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, jak i dla dzieci rozwijających się typowo. Do takich grup trafiają też często dzieci „pomiędzy” – w trakcie diagnozy lub z zaleceniami z poradni, ale bez formalnego orzeczenia.
Dzieci bez orzeczenia mogą wiele zyskać: uczą się empatii, akceptacji różnic, współpracy oraz mają dostęp do specjalistów, którzy szybciej wychwycą ewentualne trudności i podpowiedzą, jak je wspierać. Dla dzieci z orzeczeniem integracja oznacza połączenie bogatego życia w grupie rówieśniczej z zapewnionym systemowo wsparciem terapeutycznym.
Kiedy lepiej wybrać przedszkole specjalne zamiast integracyjnego?
Przedszkole specjalne może być lepszym wyborem dla dzieci z bardzo głęboką niepełnosprawnością intelektualną, wymagających ciągłej, indywidualnej opieki lub bardzo intensywnej terapii. Dotyczy to też dzieci z tak nasilonymi zachowaniami trudnymi (autoagresja, silna agresja wobec innych), że zagrażają bezpieczeństwu grupy.
W placówce specjalnej są zwykle mniejsze grupy, więcej dorosłych na jedno dziecko i bardziej wyspecjalizowana infrastruktura, co ułatwia też organizację skomplikowanych procedur medycznych w ciągu dnia. Zdarza się, że rodzice decydują się na model mieszany: część tygodnia dziecko spędza w ośrodku terapeutycznym, a część w grupie integracyjnej.
Jak wygląda typowa grupa w przedszkolu integracyjnym (liczebność, skład)?
Najczęściej grupa integracyjna liczy około 15–20 dzieci, z czego 3–5 to dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego. Konkretne liczby zależą od przepisów i rodzaju niepełnosprawności, ale ogólna zasada jest taka, że grupy są mniejsze niż w przedszkolach ogólnodostępnych.
W praktyce pozwala to lepiej rozłożyć uwagę dorosłych, zorganizować spokojniejsze zajęcia oraz zadbać o przestrzeń (np. dla dzieci poruszających się na wózku). Skład jest celowo zróżnicowany, by dzieci mogły uczyć się od siebie nawzajem i funkcjonować w grupie podobnej do tej, z jaką spotkają się później w życiu.
Jakie dzieci z orzeczeniem najczęściej trafiają do przedszkola integracyjnego?
Do przedszkoli integracyjnych często uczęszczają dzieci:
ze spektrum autyzmu (w tym z Zespołem Aspergera),
z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim lub umiarkowanym, jeśli prognoza funkcjonalna na to pozwala,
z niepełnosprawnością ruchową, także korzystające z wózków inwalidzkich,
z zaburzeniami słuchu lub wzroku, z afazją lub znacznymi zaburzeniami mowy,
z chorobami przewlekłymi (np. cukrzycą, padaczką), które wymagają modyfikacji organizacji dnia.
Dla takich dzieci ważne jest połączenie terapii z codziennym przebywaniem w grupie rówieśniczej. Mają one zwykle opracowany IPET (indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny) i zapewniony określony wymiar zajęć specjalistycznych.
Czy przedszkole integracyjne wspiera adaptację i jak może wyglądać początek?
Adaptacja w przedszkolu integracyjnym przebiega zwykle w sposób bardziej elastyczny, bo kadra jest przyzwyczajona do pracy z dziećmi o zróżnicowanych potrzebach. Można spodziewać się większego nacisku na stopniowe przyzwyczajanie dziecka do grupy, obserwację reakcji na bodźce (hałas, zmiany aktywności) oraz indywidualne podejście do trudnych emocji.
Dzięki obecności specjalistów łatwiej też szybko wprowadzać drobne modyfikacje, np. krótszy czas pobytu na początku, kącik wyciszenia w sali, prostsze polecenia czy dodatkowe wsparcie w sytuacjach, które dla dziecka są szczególnie trudne (np. posiłki, rozstanie z rodzicem).
Esencja tematu
Przedszkole integracyjne to placówka, w której w jednej, mniejszej niż standardowo grupie uczą się razem dzieci rozwijające się typowo oraz dzieci z różnymi niepełnosprawnościami i trudnościami.
Kluczowe założenia integracji to: wspólna grupa, dostosowanie programu i przestrzeni do indywidualnych potrzeb oraz dwukierunkowa korzyść – dla dzieci z trudnościami i dzieci rozwijających się typowo.
Kadra przedszkola integracyjnego jest poszerzona o pedagoga specjalnego i specjalistów (psycholog, logopeda, fizjoterapeuta, terapeuta SI), co pozwala łączyć codzienną edukację z terapią.
W odróżnieniu od przedszkola ogólnodostępnego i specjalnego, placówka integracyjna łączy naturalne środowisko rówieśnicze z systemowym wsparciem terapeutycznym i indywidualnymi dostosowaniami.
Przedszkole integracyjne jest dobrym wyborem zarówno dla dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, jak i dla dzieci typowo rozwijających się oraz dzieci „pomiędzy”, w trakcie diagnozy lub z mniej jednoznacznymi trudnościami.
Dzieci bez orzeczenia korzystają z większej uważności specjalistów, szybszego wychwytywania ewentualnych trudności i rozwijania empatii oraz kompetencji społecznych w kontakcie z różnorodnymi rówieśnikami.
Nie istnieje jedna „najlepsza” opcja przedszkola dla wszystkich – wybór między placówką integracyjną, ogólnodostępną a specjalną zależy od profilu funkcjonowania dziecka, jego potrzeb i prognozy rozwojowej.
